Asit Baz İndikatörleri Nelerdir?
Kimyada veya günlük hayatımızda bir çok madde suda çözülerek asidik veya bazik hale getirilir. Bazik çözelti 7’den büyük bir pH’a sahipken, asidik bir çözelti 7’den az pH’a sahiptir. PH’ı 7 olan sulu çözeltiler nötr olarak kabul edilmektedirler. Asit-baz göstergeleri, bir çözeltinin pH ölçeğinin neresinde olduğunu belirlemek için kullanılan maddelerdir.
Asit Baz Göstergesi Tanımı
Bir asit-baz göstergesi, sulu bir çözeltide bulunan hidrojen (H+) veya hidroksit (OH–) iyonlarının konsantrasyonu değiştikçe renk değiştiren zayıf bir asit veya zayıf bir bazdır. Asit-baz göstergeleri genellikle bir asit-baz reaksiyonunun son noktasını belirlemek için titrasyonda kullanılır. pH değerlerini ölçmek için ilginç renk değişimi gösteren göstergeler kullanılır, ve buna pH indikatörü denir.
Asit Baz İndikatörü Örnekleri
En bilinen pH göstergesi örneği turnusol kağıdıdır. Timol mavisi, Fenol kırmızısı ve metil turuncu yaygın olarak kullanılan asit-baz göstergeleridir. Kırmızı lahana asit- baz göstergesi olarak kullanılabilir.
Asit Baz Göstergesi Nasıl Çalışır?
Gösterge zayıf bir asit ise asit ve bunun eşlenik bazı farklı renkler gösterir. Gösterge zayıf bir baz ise baz ve bunun eşlenik asidi farklı renkler gösterir.
HIn formülüne sahip zayıf bir asit indikatörü için kimyasal denkleme göre çözeltide dengeye ulaşılır:
HIn(aq) + H2O(l) ⇌ In(aq) – + H3O(aq) +
Başka bir örnek:
HIn(aq) ⇌ H+(aq) + In–(aq)
Zayıf bir asit olduğu için Ka ile gösterilebilir. Ancak indikatörden bahsedildiğini vurgulamak için Kind ile gösterilecektir.
Kind = [H+] [In–]/[HIn]
Renk değişiminin yarısında neler olduğunu düşünelim. Bu noktada asit ve iyonunun konsantrasyonları eşittir, bu durumda [In–] ifadesi ile [HIn] ifadesi birbirini götürecektir. Son durumda;
Kind = [H+] olacaktır.
Bu denklem hidrojen iyonu konsantrasyonu sol tarafta olacak şekilde yeniden düzenlenir, pH ve pK ind’e dönüştürülürse:
[H+] = Kind
pH = pKind elde edilmiş olur.
Bu durumda göstergenin bitiş noktası tamamen pKind değerinin ne olduğuna bağlıdır. Bu örnek için tablodaki değerler elde edilmiştir.
| İndikatör | pK ind |
| Turnusol | 6.5 |
| Metil turuncusu | 3.7 |
| Fenolftalein | 9.3 |
HIn(aq), In(aq) – bazından farklı bir renk oluşturan asittir. pH düşük olduğunda, hidronyum iyonu H3O+ konsantrasyonu yüksektir ve denge sola doğru A rengini oluşturur. Yüksek pH’ta, H3O+ konsantrasyonu düşüktür ve denge sağa doğru eğilimlidir. Denge tarafı B rengini oluşturur.
Zayıf asit indikatörüne örnek olarak, zayıf bir asit ve renksiz olan ancak macenta veya kırmızı-mor bir anyon oluşturmak için suda ayrışan fenolftaleindir. Asidik bir çözeltide denge sol taraftadır bu nedenle çözelti renksizdir (görünmeyecek kadar az macenta anyonu içerir), ancak pH arttıkça denge sağa kayar ve macenta rengi görünür hale gelir.
Yaygın Kullanılan pH Göstergeleri
Bazı bitkiler ve ev kimyasalları pH göstergeleri olarak kullanılabilir ancak laboratuvar ortamında kullanılan en yaygın kimyasal göstergeler şunlardır:
| Gösterge | Asit Rengi | Ana renk | pH Aralığı | pKa In |
| Timol mavisi (ilk değişiklik) | Kırmızı | Sarı | 1.2 – 2.8 | 1.5 |
| Metil turuncusu | Kırmızı | Sarı | 3.2 – 4.4 | 3.7 |
| Bromokresol yeşili | Sarı | Mavi | 3.8 – 5.4 | 4.7 |
| Metil kırmızısı | Sarı | Kırmızı | 4.8 – 6.0 | 5.1 |
| Bromotimol mavisi | Sarı | Mavi | 6.0 – 7.6 | 7.0 |
| Fenol kırmızısı | Sarı | Kırmızı | 6.8- 8.4 | 7,9 |
| Timol mavisi (ikinci değişiklik) | Sarı | Mavi | 8.0 – 9.6 | 8.9 |
| Fenolftalein | Renksiz | Eflatun | 8,2 -10,0 | 9.4 |
Asitve baz renkleri görelidir.
ÖNEMLİ NOT: Zayıf asit veya zayıf baz birden fazla kez ayrıştığı için bazı göstergeler birden fazla renk değiştir.
Asit- Baz Göstergeleri İçin Temel Çıkarımlar
- Asit-baz göstergeleri sulu bir çözeltinin asidik, nötr veya alkali olup olmadığını belirlemek için kullanılan kimyasal maddelerdir. Asitlik ve alkalinite pH ile ilişkili olduğu için pH göstergeleri olarak da bilinirler.
- En bilinen asit-baz göstergeleri turnusol kağıdı, fenolftalein ve kırmızı lahana suyudur.
- Bir asit-baz göstergesi zayıf asit ve bunun eşlenik bazını ya da zayıf bazı ve bunun eşlenik asidini oluşturmak için suda ayrışan zayıf bir asit veya zayıf bir bazdır. Tür ve eşleniği farklı renklere sahiplerdir.
- Bir göstergenin renk değiştirdiği nokta her kimyasal için farklılık gösterir. Göstergenin faydalı olduğu bir pH aralığı vardır bu nedenle, bir durum için iyi olabilecek gösterge başka bir durumu test etmek için zayıf bir seçim olabilir.
- Bazı göstergeler asitleri veya bazları gerçekten tanımlayamaz ancak yalnızca asitin veya bazın yaklaşık pH’ını gösterir. Örnek olarak metil turuncusu yalnızca asidik bir pH’ta çalışır. Belirli bir pH’ın (asidik) üzerinde ve nötr durumda alkali değerlerde aynı rengi gösterir.