Esnemek Neden Bulaşıcıdır
Yılanlar, köpekler, kediler, köpekbalıkları ve şempanzeler de dahil olmak üzere birçok omurgalı hayvan esner. Esneme bulaşıcı olmasına rağmen herkes esnemez. İnsanların yaklaşık % 60-70’i başka bir kişinin gerçek hayatta veya fotoğrafta esnediğini görse veya hatta esneme yazısını okusa esneyebiliyor. Bulaşıcı esneme hayvanlarda da görülür, ancak tam olarak insanlarda olduğu gibi değildir. Bilim insanları neden esnemediğimiz konusunda araştırmalar yapmıştır. Neden esnediğimize dair bilgiler şu şekildedir;
Esneme ve Empati
Muhtemel en yaygın bulaşıcı esneme teorisi, esnemenin sözsüz iletişimin bir biçimi olmasıdır. Esnemek bir kişinin duygularına uyum sağlanıldığını gösterir. Connecticut Üniversitesi’nde 2010 yılında yapılan araştırmalar sonucunda bir çocuk yaklaşık dört yaşına gelene kadar esnemez çünkü o yaşa kadar empati becerileri gelişmemiştir. Çalışmada empati gelişimin bozulmuş otizmli çocukların akranlarından daha az sıklıkta esnediği görülmüştür. 2015 yılında yetişkinlerde bulaşıcı esnemeye yönelik araştırmalar yapılmıştır. Bu çalışmada üniversite öğrencilerine kişilik testleri verildi ve esneme içeren yüzlerin video kliplerini izlemeleri istendi. Araştırma sonucunda, empatisi düşük olan öğrencilerin esneme ihtimalinin daha düşük olduğu görülmüştür. Yapılan diğer çalışmalar, bulaşıcı esnemenin azalması ile şizofreni arasında empati azalmasına bağlı başka bir durum olduğunu göstermiştir.
Bulaşıcı Esneme ve Yaş Arasındaki İlişki
Esneme ve empati arasındaki bağlantı kesin olarak kanıtlanmış değildir. PLOS ONE dergisinde yayınlanan Duke İnsan Genom Varyasyon Merkezi’nde yapılan araştırma bulaşıcı esnemeye katkı sağlayan faktörleri tanımlamıştır. Çalışmada 328 sağlıklı gönüllüye uyku halleri, enerji düzeyleri ve empati becerilerini içeren bir anket verilmiştir. Anket sırasında katılımcılara esneyen bir video izletildi ve izlerken kaç kez esnedikleri sayıldı. Çoğu insan esnedi ancak hepsi esnemedi. 328 katılımcının 222’si en az bir kez esnedi. Video testinin birkaç kez tekrarlanması ile belirli bir kişinin bulaşıcı şekilde esnemesinin sabit bir özellik olduğunu ortaya çıktı.
Duke çalışması, empati, günün herhangi bir saati veya zeka ile bulaşıcı esneme arasında bir korelasyon bulamadı ancak yaş ile esneme arasında istatistiksel bir ilişki buldu. Yaşlı katılımcıların esneme olasılığı daha düşük. Bunun yanı sıra yaşa bağlı esneme tepkisi tüm koşullar içinde sadece %8 etkili olduğundan araştırmacılar bulaşıcı esneme için genetik bir ilişki üzerinde çalışmalarına devam etmektedirler.
Hayvanlarda Bulaşıcı Esneme
Diğer hayvanlarda bulaşıcı esnemenin incelenmesi, insanların esnemelerden nasıl etkilendikleri konusunda bilgi verebilir. Japonya Kyoto Üniversitesi Primat Araştırma Enstitüsü’nde yapılan bir araştırma sonucunda, şempanzelerin esnemeye nasıl tepki verdikleri incelendi. Royal Society Biology Letters’da yayınlanan sonuçlar, çalışmadaki altı şempanzeden ikisinin diğer şempanzelerin esnemesine ilişkin izlediği videolara tepki olarak bulaşıcı bir şekilde esnediğini gösterdi. Çalışmadaki üç bebek şempanze esnemedi, insan çocukları gibi genç şempanzelerin esnemek için gereken empati gelişimden yoksun olabileceği görülmektedir. Çalışmanın bir başka ilginç sonucu ise şempanzelerin ağızlarını açan şempanzelerin videolarına değil sadece gerçek esneme videolarına tepki olarak esnemeleriydi.
Londra Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma, köpeklerin insanlar esnediği zaman esnedikleri bulundu. Çalışmada 29 köpeğin 21’i önlerindeki kişi esnediğinde esnediği ancak insanlar sadece ağzını açtığında tepki vermediği ortaya çıktı. Sonuçlar sadece yedi aylıktan büyük köpeklerin esnemeye yatkın olduğunu gösterdiği için yaş ile bulaşıcı esneme arasındaki korelasyonu destekledi. Sadece köpekler değil kedilerde insanları esnerken gördükten sonra esnerler.
Hayvanlarda bulaşıcı esneme bir iletişim aracı olarak kullanılabilmektedir. Siyam mücadele balıkları genellikle bir saldırıdan hemen önce ayna görüntüsü veya başka mücadele balıklarını gördüklerinde esniyorlar. Bu bir tehdit davranışı olabilir veya mücadele vermelerinden önce balıkların dokularını oksijenlendirmelerini sağlayabilir. Adelie ve imparator penguenleri kur yapmak amacı ile birbirlerine esner.
Bulaşıcı esneme hem hayvanlarda hem de insanlarda sıcaklığa bağlı olarak değişir. Çoğu bilim insanı bunun termo regülatör bir davranış olduğunu düşünür, bazı araştırmacılar ise bunun potansiyel bir tehdit veya stresli bir durumu atlatmak için kullandıklarını düşünüyor. 2010 yılında muhabbet kuşları üzerinde yapılan bir araştırma sonucunda, dış sıcaklık etkisiyle vücut sıcaklığının yükselmesi ile esnemenin arttığını gösterdi.
İnsanlar sıkıldıklarında da esniyorlar. Benzer davranış hayvanlarda da görülmektedir. Yapılan bir çalışma sonucunda, uykudan yoksun sıçanlarda beyin sıcaklığının çekirdek sıcaklıklarından daha yüksek olduğunu buldu. Esneme beyin sıcaklığını düşürüyor. Bulaşıcı esneme, bir grubun dinlenme zamanını gösteren sosyal bir davranış olabilir.
Sonuç olarak, bilim insanları bulaşıcı esnemenin neden oluştuğundan tam olarak emin değillerdir. Empati, yaş ve sıcaklıkla bağlantılıdır, ancak iyi anlaşılmamasının nedeni herkesin esnememesidir. Yaşlı ya da genetik olarak esnemeye yatkın olmayanlar, empati kuramayanlar daha az esnemektedir.
Bulaşıcı Esnemenin Sinirsel Temeli
Esnemenin nöral temeli bilinmemektedir. Nottingham araştırma ekibi transkraniyal manyetik stimülasyon (TMS) kullanarak motorları uyardı ve bulaşıcı esneme ile nöral temeller arasındaki bağlantıyı test etti. Çalışmalarda 36 yetişkin görev gönüllü oldu. Bu gönüllülere, başka birinin esnediğini gösteren video klipleri izletildi ve esnemeye direnmeleri veya esnemelerine izin vermeleri söylendi.
Katılımcılar baştan sona kadar video izlediler ve davranışları esnemek ve boğulmuş esnemek olarak sayıldı. Ek olarak her katılımcının esneme dürtüsünün yoğunluğu sürekli olarak kaydedildi. Elektriksel stimülasyon kullanarak da esneme dürtüsünü arttırdılar. Akıl Sağlığı Enstitüsü’nde Bilişsel Nöropsikoloji Profesörü Georgina Jackson şunları söyledi; Bu araştırma kendinizi durdurmaya çalışırken dürtünün arttığını gösterdi. Tourettes heyecanlanma azalırsa tiklerin azalabileceğini ve üzerinde çalıştıkları şeyin bu olduğunu söyledi.
Kişiselleştirilmiş Çözüm
Her katılımcının motor kortikal uyarılabilirliği, fizyolojik inhibisyon ölçümü ve bulaşıcı esneme eğilimini tahmin etmek için TMS kullanılmıştır. TMS ölçümleri, bulaşıcı esneme için önemli eğilimler olduğunu kanıtladı ve her bireyin bulaşıcı esneme eğilimlerinin birincil motor korteksin kortikal uyarılabilirliği ve fizyolojik inhibisyonu ile belirlendiğini gösterdi.
Bu araştırma Beverley J Brown’a ESRC doktora eğitimi ödülü ile finanse edilmiştir. Biyomedikal Araştırma Merkezi’nin (BRC) Profesörü Stephen Jackson, Nottingham araştırma ekibinin nöro modülasyon çalışmalarının nasıl çalıştığını anlamak için beyin görüntüleme tekniklerini kullanılarak zihinsel sağlık teknolojisi üzerine araştırma yaptı. Bunun üzerine, kortikal uyarılabilirlikteki değişikliklerin nöral rahatsızlıklara nasıl yol açtığı anlaşılırsa, bunların tersine çevrilebileceğini belirtti.