Istakozlar Acı Çeker mi?
Bilim insanları ıstakozların acı çekip çekmediği konusunda ortak bir fikire sahip değiller. Istakozlar insanlar gibi periferik bir sisteme sahiptir, ancak tek bir beyin yerine segmentli ganglionları (sinir kümesi) vardır. Bu farklılıklar nedeniyle, bazı araştırmacılar ıstakozların ağrıyı omurgalılar gibi hissetmediğini, negatif uyaranlara tepkilerini basit bir refleks ile gösterdiklerini ifade ediyor.
Bunun yanı sıra, ıstakozlar, yengeçler ve karides gibi diğer dekapodlar, ağrıya karşı bir tepki oluşturmak için tüm kriterleri taşırlar. Istakozlar yaralarını korur, tehlikeli durumlardan kaçınmayı öğrenir, nosiseptörlere (kimyasal, termal ve fiziksel yaralanma reseptörlerine) ve opioid reseptörlerine sahiptirler. Anesteziklere tepki verirler ve az da olsa bilince sahip olduklarına inanılır. Bu nedenlerden dolayı çoğu bilim insanı bir ıstakozun yaralanmasının (örneğin buzda saklanması veya canlı olarak kaynatılması) fiziksel ağrı verdiğine inanıyor.
Dekapodların acı çekebileceğine dair daha fazla kanıt elde edilmesi nedeniyle ıstakozları canlı olarak kaynatmak veya buz üzerinde tutmak artık yasadışı hale geliyor. Şu anda, ıstakozları canlı olarak kaynatmak İsviçre , Yeni Zelanda ve İtalyan’ın Reggio Emilia şehrinde yasadışı olarak kabul edilmektedir. Kaynayarak ıstakoz pişirmenin yasal olduğu yerlerde bile birçok restoran hem müşteri vicdanını rahat ettirmek hem de şeflerin strese maruz kalan etin lezzetinin olumsuz etkilediğine inanmalarından dolayı daha insancıl yöntemler tercih ediyor.
Istakozların acı hissetmedikleri kesin olarak bilinmese de, araştırmalar bunun ihtimal dahilinde olduğunu söylemektedirler. Peki bir ıstakozu öldürmenin en insancıl yolları nelerdir;
- Tatlı suya koymak.
- Kaynar suya koymak veya sonradan kaynama noktasına getirilmiş suya koymak.
- Canlı iken mikrodalga fırına koymak.
- Uzuvlarını kesmek veya göğüs kafesini karından ayırmak (çünkü beyni sadece kafasında değildir).
Bu yöntemler normal kasapların ve pişirme yöntemlerinin çoğunu ortadan kaldırır. Bir ıstakozu bıçakla kesme fikri iyi bir seçenek değildir, çünkü ne ıstakozu öldürür ne de bilinçsiz hale getirir.
Bir ıstakoz pişirmenin en insancıl yolu CrustaStun cihazıdır. Bu cihaz, bir ıstakozu keserek yarım saniyeden daha kısa bir sürede bilinçsiz hale getirir. (Istakozun kaynar suya batırılarak ölmesi yaklaşık 2 dakika sürer.)
Ne yazık ki, CrustaStun cihazı çoğu restoran ve insanın karşılayamayacağı kadar pahalıdır. Bazı restoranlar plastik bir torbaya bir ıstakoz koyar ve birkaç saat boyunca dondurucuda bekletir, bu süre zarfında ıstakoz bilincini kaybeder ve ölür. Bu çözüm ideal olmasa da, muhtemelen bir ıstakozu, yengeci veya karidesi öldürmek için en insancıl seçenektir.
Mart 2018 sonra canlı bir ıstakozu kaynatmak hayvana zulüm olarak kabul edilmiştir. İsviçrelerin hayvanları kaynatmadan önce sersemletmeleri veya öldürmeleri gerekecek. Aslında İsviçre hükümeti bir ıstakozun nasıl öldürülmesi gerektiğini tam olarak açıklamamıştır ancak kaynatılarak acı hissetmelerine de izin verilmeyeceğini belirttiler.
Acı ile ilgili sorun, fenomenolojik olmasıdır bu sadece o canlının deneyimleyeceği anlamına gelen bir terimdir. Acı çektiğinizi düşünüyorsanız, gerçekten acı çekiyorsunuz demektir. Başka hiç kimse size acı çekmediğinizi söyleyemez, çünkü sizin konumuzda olmadıkları için bunu bilemezler. Eğer hissediyorsanız bu acıyı çekiyorsunuz demektir. Ağrının az ya da çok olması önemli değildir çünkü diğer insanlar ya da organizmalar aynı koşullarda ağrı hissetmeyebilir ve sizin hissettiğiniz ağrıyı kendileri hissedemezler. Bu durum bilim insanları için bir sorun teşkil ediyor. Istakozların acı hissettikleri asla ispatlanamayacak çünkü ıstakoz olmanın nasıl bir şey olduğunu insanlar olarak bilemeyiz. Birçok memeliler ve diğer omurgalılar bizim davranışlarımıza benzer davranışlar sergilerler ve bizimkine oldukça yakın sinir sistemlerine sahiptirler ve insanlar olarak biz kesinlikle acı hissediyoruz. Yaralı bir köpek yaralarını yalar ve yaralanma kaynağını önlemeye çalışır. Bir meyve sineği bunların hiçbirini yapmaz, yoğun ısı gibi belirli uyaranlardan kaçınmaya çalışır ancak yaralarını korumaya eğilimli değildir. Acı çektiğine dair herhangi bir işaret göstermez ama acıyı hissettiğini biliriz.
Istakozların beyinleri bir böceğinkinden daha karmaşık değildir. 100000 nöronları vardır ve merkezi bir beyinleri yoktur. Vücutlarına yayılmış bir dizi gangliyon (daha az nörondan oluşan daha küçük, daha az organize beyin gibi bir yapı) vardır. Zihinsel kapasitesileri açısından ıstakoz ve yengeçlerin sadece büyük böcekler olduğu konusunda bir argüman vardır.
Bir ıstakozun sıcak suya verdiği tepki; kuyruk hareketi, kaçma girişimi gibi görünse de bu herhangi bir ani uyarana karşı verdikleri bir tepkidir. Bazı araştırmacılar, yüksek sıcaklıklardan kaçınma arzu geliştirmelerinin soğuk suda hayatta kalma mekanizması olabileceğini düşünüyorlar.
Elbette, bir ıstakozun sıcak veya keskin bir şeyi algılayabilen nöronları olduğu söylenebilir ancak bu bu uyaranları hissettikleri anlamına gelmez . Ve benzer şekilde, merkezi olmayan bir beyne sahip oldukları için ağrı kapasitesine sahip olmadıkları da söyleyenemez. Ne yazık ki, bir ıstakozun acı hissedip hissetmediğini tam olarak bilemeyiz.
Bilim İnsanları Ağrıyı Nasıl Ölçer?
1980’lere kadar bilim insanlarına ve veterinerlere acıyı hissetme yeteneğinin sadece daha yüksek bilinçli canlıların sahip olduğu bir özellik olduğu ve hayvanların ağrılarının görmezden gelinmesi gerektiği öğretildi.
Bununla birlikte günümüzde bilim insanları, insanları bir hayvan türü olarak görüyor ve büyük ölçüde birçok türün (hem omurgalılar hem de omurgasızlar ) öğrenme yeteneğine sahip olduğunu ve bilinçli olduğunu kabul ediyorlar. Yüzünüzü biri tokatlarsa, ağrı seviyeleri verdikleri tepki veya söylediklerine göre ölçülebilir. Diğer türlerin ağrı düzeylerini değerlendirmek daha zordur çünkü iletişim kurmak zordur. Bilim insanları, insan olmayan hayvanlarda ağrı tepkisi oluşturduklarını anlamak için aşağıdaki kriterleri belirlediler;
- Olumsuz uyarana fizyolojik bir tepki göstermek.
- Sinir sistemi ve duyu reseptörlerine sahip olmak.
- Opioid reseptörlerine sahip olmak ve anestezik veya analjezikler verildiğinde uyaranlara azaltılmış bir tepki göstermek.
- Kaçınma tepkisi göstermek.
- Yaralı alanlara karşı koruyucu davranışlar göstermek.
- Bilince veya düşünme yeteneğine sahip olmak.